De vogel Fenix



de vogel Fenix, in vuur en
vlam op zijn mirrenest
De mythologische zonnevogel Fenix (Grieks Phoenix: de schitterende) was een zinnebeeld van geestelijke groei, van geestelijke wedergeboorte. De vogel voerde als de offerende priester een brandoffer uit met zichzélf als offer.

Bij een brandoffer wordt iets, wat nog stoffelijk, nog aards en zichtbaar is, door de werking van het vuur omgevormd tot iets, wat niet meer zichtbaar is en omhoog stijgt, en daardoor geestelijk is.
In overeenstemming daarmee verbrandde de Fenix zelf zijn oude lichaam in zijn eigen nest van mirretakken in een boom, waardoor hij als geest van de stof vrijkwam; en uit de rook en de mirregeur vormde hij daarna voor zichzelf - vanuit zichzelf als geest - het lichaam van een vernieuwde, verjongde vogel (de geurstof mirre had in de Oudheid een religieuze betekenis). Er was sprake van een willekeurige, zelf ondernomen ontstoffelijking en daarna van een bewust vanuit zichzelf als geest gewilde verstoffelijking; volgens sommige mythen gebeurde dit op de derde dag.
Dit herhaalde zich in de loop van de tijd, als een zinnebeeld van de stapsgewijze, geestelijke ontwikkeling. Op sommige oude afbeeldingen heeft de Fenix namelijk een zevenvoudige uitstraling om zich heen, een uitbeelding van de zeven stappen van geestelijke groei.


de vogel Fenix herrijst
uit zijn eigen vuur
bron: Wikipedia
De vogel was verbonden met zonsondergang en -opgang, met het verloop van de jaargetijden, met eb en vloed en met cultuurhelden (Herakles deed hetzelfde als de Fenix); en door wedergeboorte en wederopstanding met Jezus.
Het beeld komt ook overeen met een uitspraak van Jezus in het Evangelie van Johannes 12:24-25:
"Voorwaar, voorwaar, Ik zeg jullie, als de graankorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft zij op zichzelf; maar als zij vergaat, brengt zij veel vrucht voort.
Wie zijn leven in deze wereld liefheeft, maakt dat het verloren gaat, maar wie zijn leven losmaakt van deze wereld, zal het bewaren voor het eeuwige leven."

Het beeld van deze mythologische, koninklijke vogel was niet alleen bekend bij de Grieken, maar ook bij de Egyptenaren (Ben(n)u: de rijzende), de Assyriërs (Fenix), de Perzen (Simurgh), de Azteken en Maya’s (Quetzalcoatl), de Indiërs (Garuda), Chinezen (Fenghuang: mannelijk en vrouwelijk, jin en jang) en Japanners (Ho-oo, ook mannelijk en vrouwelijk).
In de Oudheid was dit besef van geestelijke groei door omvorming nog wereldwijd verbreid.
Doordat het om één en dezelfde vogel ging - op zichzelf al een zinnebeeld van de geest, zoals de heilige geest in de vorm van een duif - was de Fenix een zinnebeeld van geestelijke omvorming en geestelijke verjonging - en in die zin komt het overeen met het beeld van Sint Joris en de draak.
(bron: o.a. Wikipedia)

De zinnebeeldige betekenis van de Fenix is dat geestelijke groei door omvorming wordt gekenmerkt. De menselijke geest als de persoon is één. Eén en dezelfde persoon, één en dezelfde geest - die zichzelf met het woordje 'ik' aanduidt - vormt zelf zijn of haar geestesgesteldheid om van een afgeleefde naar een vernieuwde, verjongde geestestoestand. De geestelijke omvorming betreft die van een geestestoestand van onbewustheid en onbeheerstheid naar een toestand van bewustheid en beheerstheid, van zelfgerichtheid naar naastenliefde en godsliefde.

Zie voor meer gegevens: bestiaria Feniks en volkoomen Feniks


de zonnevogel Fenix
Ghelijck den Vogel Phoenix hem selven
zeer welrieckendt hout vergadert,
'twelck der Sonnen hitte aensteect,
ende hem daerop sett ende verbrandt,
ende dat daernae uyt die selve assche
eenen nieuwen Phoenix voortkomt:
Alsoo heeft onse Heer
ende Salighmaker Jesus Christus
hem selven dat hout des Cruyces verkoren,
ende is aen het selfde in 't vier der heeter liefde
teghelijck verbrandt, ende ghestorven.
Maer daernae ten derden dage is hij wederom nieu,
onsterflijck ende onlijdelijck weder op ghestaen.

Joost van den Vondel

bron: digitale bibliotheek der nederlandse letteren


terug naar de woordenlijst

terug naar het weblog







^