de geestelijke vermogens 2


1. De menselijke geest is een bolvormige wolk van geestelijk licht en geestelijke warmte. Deze kunnen beide van buitenaf vormbaar en van binnnenuit zelfvormend werkzaam zijn. Daarmee hangen de vier geestelijke vermogens samen: waarnemen is vormbaar licht, denken is zelfvormend licht, voelen is vormbare warmte, willen is zelfvormende warmte.
Door de eeuwen heen en overal op aarde hebben wijzen de uitingen van deze vermogens in het menselijke gedrag - dat is de persoonlijkheid: het kenmerkende gedrag van de persoon, de menslijke geest - opgemerkt en beschreven. Een samenvatting uit de literatuur van hun bevindingen wordt hieronder in een tabel weergegeven.

 waarnemendenkenvoelenwillen
Assagioliwaarnemendenkenvoelenwillen
AstrologieMaan ☽Mercurius ☿Venus ♀Mars ♂
Augustinusgadeslaan, geheugen (memorie)denken, redelijk vermogenaandoeningwil
Beckvormperceptieorganiserend vermogenaffectieve drijfkrachtcreatieve activiteit
Behaviourisminputprocessingoutput
Vijf factoren model (Big 5)zorgvuldigheid oplettendheid leergierigheidintelligentie idealisme diepzinnigheidvriendelijkheid zorgzaamheid verdraagzaamheidstabiliteit zelfverzekerdheid besluitvaardigheid
Jacob Boehmeschoonheid, kleur, geluid (Maan)vormend denken (Mercurius)liefdesvuur (Venus)beweging (Mars)
John Ecclesouter senceinner sencewill
Elementenaardeluchtwatervuur
Ewaldopname van indrukkenverwerking van indrukkenvermogen te handelen
Eysenkcognitieintelligentieemotionaliteit 
Fischerexplorerdirectornegotiatorbuilder
Freudsensorisch proceslogische redenatiemorele normenrealiteitsbeginsel
Gehlengevoeligheid voor indrukkengevoelsaanspreekbaarheidvitale activiteit
cirkel van Herrmannnauwkeurig, behoudendanalytisch, rationeelomgaan met mensencreatief
typen van Heymansprimair; emotioneelsecundair; niet emotioneelsecundair; emotioneelprimair; niet emotioneel
Human dynamicsfysiek, zintuiglijkmentaalemotioneelfysiek, willen
I TjingLi (Li)Tsjen (Zhen)Soen (Xun)Kan (Kan)
I Tjing, Tjièn, commentaar van Wen Jen:Het welslagen is het samenvallen van al het schone.Het bevorde-rende gaat samen met het recht.De verheven-heid is het hoogste, het is de liefde.De standvas-tigheid is de grond van het handelen.
Jesaja (11:2) Gods geest is:kenniswijsheid en verstandhoogachting en raadsterkte
Junggewaarwordingdenkenvoelenintuïtie (willen)
Klagesopname van indrukken; liefde tot de schoonheidverwerking van indrukken; liefde tot de waarheidliefde tot de mensheidexpressie;
'liefde tot' is het willen
Kretschmeropname van indrukkenverwerking van indrukkenvermogen tot handelen
Krishnamurtigadeslaandenkenvoelenwillen
Jakob Lorber; Gods geest is:waarnemen, zelf-bewustzijndenken, wijsheidliefdewillen
MacDonald-Baynekennis nemendenken, wijsheidvoelen, liefdewillen, kracht
McDougallgewaarwordingvoorstellingemotiebegeerte
Plato cogitatioaffectioconatus
Ruusbroecmemoriedenkenminnewillen
Spinozawaarnemendenkenaandoeningenwil
Steinerwaarnemendenkenvoelenwillen
Swedenborggewaarwording, opneming, kenniswijsheid, ver- standliefde, neiging tot liefhebbenwil, macht
TarotMunten (pentagr)ZwaardenBekersStaven
Thomas van KempenGods geest is: de leraardoorgronder van gedachtendoorvorser van het hartstuwer tot daden
Vermunt; vier leerstijlen, de leerling leert:weergave gericht, om kennis door te gevenbetekenis ge-richt, om in-zicht te ver-wervenongericht; om de leraar te behagendoelgericht, om kennis toe te passen
Quetzalcoatl (Azteken)de bontgekleurde (vuur: willen), gevederde (lucht: denken)
water (water: voelen)-slang (aarde: waarnemen)

2. Doordat de menselijke geest een bolvormige wolk is, bestaat er voor de geest een binnen- en een buitenkant. Daardoor kan de richting van de geestlijke werkzaamheid naar buiten en naar binnen zijn gekeerd: de uitgekeerde en ingekeerde instelling.
Ook deze zijn door wijzen opgemerkt en beschreven.

 uitgekeerdingekeerd
Adlergemeenschapszinzelfgevoel
AstrologieJupiterSaturnus
Vijf-factoren modelextraversieintroversie
Jacob Boehmezoetheid, hartelijkheid, Jupiterzuurte, samentrekken, Saturnus
Heymansactiefniet-actief
I Tjing
(I Ching)
Twei (Dui)Ken (Gen)
Jaenschbasedowoidtetanoid
Jungextraversieintroversie
Klagesovergavezelfbehoud
Kretschmercyclothymschizothym
Künkelsachlichichhaft
von Monakovsoortbehoudzelfbehoud
SteinerAhrimanLucifer
Sternheterotelieautotelie
YogaIdaPingala

3. Door deze geestelijke vermogens en instellingswijzen bewust en beheerst te leren gebruiken, maakt de mens een persoonlijke, geestelijke ontwikkeling door en bij hoe meer personen dat gebeurt, des te meer deze ontwikkeling ook zichtbaar wordt in de maatschappij. Verschillende schrijvers en filosofen hebben deze ontwikkeling ook in hun eigen maatschappijen ontdekt en beschreven. De meesten onderscheidden daarin drie stappen, die in grote lijnen overeenkomt met het onderscheid dat kan worden gemaakt tussen de gerichtheid op de zintuigen van het lichaam, op de inhouden van de ziel en op de vermogens van de geest.

 zelfbewustzijn
van de geest van zichzelf
kennisbewustzijn
kennis: inhoud van de ziel
zintuigbewustzijn
beperkt tot het eigen lichaam
Aristotelesfilosoof, zoekt naar inzichtburger, zoekt naar aanzien en bezitgewoontemens, zoekt naar genot
Astrologiederde viertal tekenstweede viertal tekenseerste viertal tekens
Bhagavad gita, de drie geaardheden of guna'ssattvas (wijs-heid, goedheid)rajas (zelfgericht-heid)tamas (zintuiglijk-heid)
Dilthycontemplatiefheroïschzintuiglijk
Freudideaal ikegodas Es (lustprin-cipe)
Hippokrates' temperamentencholericus (geest)sanguinicus (ziel)flegmaticus (lichaam)
Frobeniussterfasezonfasemaanfase
Gnosispneumatikoipsychikoihylikoi
van der Hoopgeestelijkpsychischvitaal
Janetwerkelijkheidszineenzijdigheidaffectiviteit
Klage's drijfverengeestelijkpersoonlijkzintuiglijk
MacDonald-Baynespiritueel, geestmentaal, zielfysiek, lichaam
Maeders fasengeestelijkindividualistischinstinctief
Mazdaznande spirituele mensde rationele mensde materiële mens
Ortega y Gassetgeestziellichaam
Platostreven naar inzichtstreven naar kennis en aanzienstreven naar zintuiglijk genot
van Ruusbroeckgodschouwend leveninnerlijk levenwerkzaam leven
Steinergeestziellichaam
Swedenborgde hemelse mensde geestelijke mensde natuurlijke mens

4. Kabbalah en geestkunde

Kabbalah - De boom van de tien sefiroth (de goddelijke eigenschappen), de eigenschappen waardoor God zich uitdrukt:
En sof, Gods algeest: de godheid als het geheel
1. Kether is de verborgenheid van de godheid, de algeest waaruit God door werkzaam te worden ervaarbaar naar buiten treedt in Gods schepping;
Denken (2 en 3)
2. Chochmah is de wijsheid in de betekenis van de oerschepping (de scheppingsgedachte);
3. Binah is verstand en begrip;
Voelen (4 en 5)
4. Chesed is de goddelijke liefde of Gedoelah, de groothartigheid;
5. Gevoerah of Din (Pachad) is Gods macht die zich voordoet als gestrengheid (vrees, straf);
Waarnemen (6)
6. Thefireth is de heerlijkheid [schoonheid], het hart van de hemel; Rachamim is de vereffenende barmhartigheid van God, de overeenstemming van alles [de kosmos];
Willen (7, 8 en 9)
7. Netsach is de bestendigheid, Gods vastberadenheid;
8. Hod is de majesteit en luister van God, albeheerser;
9. Jesod is het fundament, de grondslag van alle werkzame en voortplantende krachten van God;
Menselijke geest. De mensheid als Gods kinderen (10)
10. Malchoeth is het rijk Gods als geestelijk mensenrijk, in onwrikbare eenheid met Kether en daarin verblijvend.

De eenheid van Kether met Malchoeth komt tot uiting door de gematria, de leer van de eenheid van getallen en letters. In gematria geldt de gereduceerde cijfersom: van een getal worden de cijfers opgeteld tot een getal tussen 1 en 9 overblijft: dat is de gematrische waarde van dat getal.
Voor de 10 van Malchoeth geldt: 1+2+3+4+5+6+7+8+9+10=55; 5+5=10 en 1+0=1. Gematrisch is 10 weer verbonden met 1 en evenzo Malchoeth met Kether.

Klik hier voor het PDF met de tabellen van de vermogens en hun ontwikkeling.
Dit wordt in een nieuw venster of een nieuw tabblad in de browser geopend.


terug naar de woordenlijst V






^