Gods heilige geest in de Tenach
De laatste profeet uit de Tenach, Johannes, getuigde van het ware, goddelijke licht, dat iedere mens verlicht en dat vanuit de hemel als een mens naar de wereld is gekomen.
Inhoud
1. Gods heilige geest in de Tenach
2. Een verbindingstekst van de Tenach naar het Nieuwe Testament
3. De Sjechina vergeleken met de heilige geest
1. Gods heilige geest - die één keer in Jezus bij ons is geweest - wordt ook in de joodse Tenach al meerdere keren genoemd. Hieronder een twintigtal vindplaatsen. Gods heilige geest, die daarna in het Nieuwe Testament wordt genoemd, is hiervan een voortzetting. Niet alleen Jezus zelf, maar ook de eerste christenen waren joden, die vanuit hun vroegere geloof doorgingen met daarnaast de leer van Jezus, want van het begrip 'christenen' hadden zij nog geen weet (dat kwam pas 70 jaar later in Antiochië).
Gods heilige algeest (door Jezus de Vader genoemd) vertoont zich als werkzame heilige geest aan de mens om die te begeleiden, zoals bij de joodse profeten duidelijk is gebeurd; één keer is Gods heilige geest in de mens Jezus (een geestestoestand die door Jezus de Zoon werd genoemd) bij ons op aarde geweest. De goddelijke algeest is één geest, die zich op verschillende wijzen aan de mens vertoont.
De onderstaande teksten laten zien, dat het denkbeeld dat Gods geest uit drie personen zou bestaan, de zogenaamde 'drie-eenheid', een onbijbels denkbeeld is.
Genesis 1:1-3
In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was woest en doods, duisternis lag over de oervloed en over het water zweefde Gods geest. God zei: "Laat er licht zijn," en er was licht.
Exodus 31:1-6
God zei tegen Mozes: 'Ik heb mijn keuze laten vallen op Besaleël, de zoon van Uri, de zoon van Chur, uit de stam Juda. Ik heb hem vervuld met goddelijke geest, met wijsheid, vakmanschap en inzicht op allerlei gebied. [met andere woorden: met geestelijke vermogens]
Richteren 3:9-10
De Israëlieten riepen God te hulp en God zond iemand om hen te bevrijden: Otniël, een zoon van Kalebs jongere broer Kenaz. Gedreven door de geest van God leidde hij Israël als rechter.
Richteren 6:33-34
Toen kwam de geest van God over Gideon.
Richteren 11:29
Toen werd Jefta gegrepen door de geest van God.
Richteren 13:24-25
Tussen Sora en Estaol, waar de Danieten hun tenten hadden opgeslagen, werd Simson voor het eerst door de geest van God tot daden aangezet.
2 Kronieken 16:9
God laat voortdurend zijn ogen over de aarde rondgaan en biedt iedereen hulp die Hem met heel zijn hart is toegedaan.
De gerichtheid van Gods aandacht en toewijding [dat zijn: de geestelijke vermogens] is Gods heilige Geest.
Gods heilige geest is de van God uitgaande werkzaamheid van Gods geestelijke vermogens, de wijze, waarop God als de goddelijke algeest (de 'Vader') in de scheppingsruimte van zichzelf, werkzaam is.
2 Kronieken 20:14-15
Toen kwam in het midden van de gemeente de Geest van God op de Leviet Jachaziël...
1 Samuel 10:6-7
Op dat moment zal de geest van God in je komen. En dan ga je spreken als een profeet. Je zult een ander mens worden. Als al die dingen gebeuren, kun je doen wat je wilt. Want God is bij je.
1 Samuël 16:13 *)
(De zalving van David tot koning door Samuël)
Samuël nam de hoorn met olie en zalfde David te midden van zijn broers. Van toen af aan was hij doordrongen van de geest van God.
Psalmen 51:13 *)
Voor de koorleider. Een psalm van David (na beschuldiging door de profeet Nathan)
Schep, o God, een zuiver hart in mij, vernieuw mijn geest, maak mij standvastig,
verban mij niet uit uw nabijheid, neem uw heilige geest niet van mij weg.
Psalmen 143:10
Leer mij uw wil te volbrengen, U bent mijn God,
laat uw goede Geest mij leiden over geëffende grond.
Jesaja 11:1-2
Maar uit de stronk van Isaï schiet een telg op, een scheut van zijn wortels komt tot bloei.
De geest van God zal op hem rusten: een geest van wijsheid en inzicht, een geest van kracht en verstandig beleid, een geest van kennis en hoogachting voor God. [met andere woorden: een geest met geestelijke vermogens]
Jesaja 12:6
Verheugt u en juicht, gij die Sion bewoont,
want Israëls Heilige woont in uw midden.
Jesaja 29:23-24
Want wanneer zijn kinderen zien wat Ik in hun midden heb verricht, zullen zij
- mijn naam heiligen,
- de heiligheid erkennen
- van de Heilige van Jakob en
- ontzag hebben voor de God van Israël. Wie verward was, zal inzicht verwerven, wie klaagde, laat zich onderrichten.
Jesaja 30:19-21
Zo spreekt de Heer, de heilige God [en God is Geest, d,w,z,: God zelf is de heilige Geest] van Israël: Volk van Jeruzalem, dat op de Sion woont, je hoeft geen tranen meer te storten. Want hij zal zich over je ontfermen als je weeklaagt, hij zal antwoorden zodra hij je hoort (‘parakleitos’).
De Heer zal jullie brood geven in de benauwenis en water in de nood.
Hij, die jullie onderricht gaf, zal zich niet langer verbergen. Met eigen ogen zul je je leermeester zien, met eigen oren zul je een stem achter je horen zeggen: “Dit is de weg die je moet volgen. Hier moet je rechts. Ga daar naar links.”
Jesaja 40:25
Met wie wil je mij vergelijken, zegt de Heilige, aan wie ben ik gelijk te stellen?
Kijk omhoog: wie heeft dit alles geschapen?
Jesaja 41:14
Ikzelf ben uw helper, zegt God, Ik ben uw Verlosser, de Heilige van Israël.
['helper', 'verlosser': m.a.w. de parakleitos en Jezus worden aan Jahweh, de naam van God in de Tenach, gelijk gesteld]
Jesaja 41:20
Dan zullen zij zien en erkennen, volledig verstaan en begrijpen, dat de hand van God dat heeft gedaan, dat Israëls Heilige dat heeft geschapen.
Jesaja 42:1-7 [het doel van de komst van Gods heilige geest in de mens Jezus naar de mensheid]
Hier is mijn dienaar, hem zal Ik steunen, hij is mijn uitverkorene, in hem vind Ik vreugde,
Ik heb hem met mijn Geest vervuld. Hij zal alle volken het recht doen kennen.
Hij schreeuwt niet, hij verheft zijn stem niet, hij roept niet luidkeels in het openbaar;
het geknakte riet breekt hij niet af, de kwijnende vlam zal hij niet doven. Het recht zal hij zuiver doen kennen.
Hij zal niet uitdoven en niet breken tot hij op aarde het recht heeft gevestigd; de volkeren zien naar zijn onderricht uit [Jezus als leraar].
Dit zegt God, die de hemel heeft geschapen en uitgespannen, die de aarde heeft uitgespreid met alles wat zij voortbrengt, die de mensen op aarde levensadem geeft, en levensgeest aan allen die daar verkeren:
In gerechtigheid heb Ik jou geroepen. Ik zal je bij de hand nemen en je behoeden, Ik neem je in dienst voor mijn verbond met het volk en maak je tot een licht voor alle volken,
om blinden de ogen te openen, om gevangenen te bevrijden uit de kerker, wie in het duister zitten uit de gevangenis [de menselijke geesten die zich door hun zelfzucht in de onderwereld hadden opgesloten].
Jesaja 63:8-10 (NBV21)
Hij zei: "Natuurlijk, het is mijn volk! Mijn kinderen zijn te vertrouwen."
Daarom wilde Hij hun redder zijn. In al hun nood was ook Hijzelf in nood: zij werden gered door de engel van Gods tegenwoordigheid.
In zijn liefde en mededogen heeft Hij hen zelf verlost, Hij tilde hen op en heeft hen gedragen, alle jaren door. Maar zij zijn in opstand gekomen en hebben zijn heilige geest gekrenkt.
Jesaja 63:11-12
Toen dacht Hij aan de dagen van weleer, aan Mozes en zijn volk. Waar is Hij die zijn volk door de zee voerde, waar zijn de herders van zijn kudde? Waar is Hij die hen 'bezielde' met zijn heilige geest?
Die Mozes terzijde stond met zijn luisterrijke arm, die voor hen het water kliefde om zich een eeuwige naam te verwerven?
Ezechiël 2:2
In die dagen kwam de Geest over mij en sprak tot mij.
Ezechiël 11:19-20
Dan zal Ik hun een ander hart geven en een nieuwe geest; Ik zal hun versteende hart uit hun lichaam halen en hun er een levend hart voor in de plaats geven. Dan zullen ze zich houden aan mijn bepalingen en mijn regels naleven. Zij zullen mijn volk zijn en Ik zal hun God zijn.
Ezechiël 36:23
Ik zal [...] door u aan de volken tonen dat Ik de Heilige ben; zo zullen de volken erkennen dat Ik God ben, [...]
Ezechiël 36:26-29
Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven, Ik zal je versteende hart uit je lichaam halen en je er een levend hart voor in de plaats geven. Ik zal jullie mijn geest geven en ervoor zorgen dat jullie je aan mijn bepalingen houden en mijn regels naleven.
Ezechiël 37:13-14
Mijn volk, als Ik je graven open en jullie uit je graven laat komen, zullen jullie beseffen dat Ik God ben. Ik zal jullie mijn geest geven zodat jullie weer tot leven komen.
Wijsheid van Jezus Sirach 1:1-7 (Ned. Bijbelgenootschap)
Als Gods heilige geest onderwijst de wijsheid de mensen.
Wijsheid van Jezus Sirach 4:14
Degenen die de Wijsheid huldigen dienen de Heilige en degenen die haar beminnen worden door God bemind.
Wijsheid van Jezus ben Sirach 9:17
Wie kan uw bedoelingen kennen als U niet zelf wijsheid schenkt en uw heilige Geest naar beneden zendt?
Nehemia 9:19-20
Maar liefdevol als U bent, hebt U hen zelfs toen, daar in de woestijn, niet verlaten. Boven hen stond steeds de wolkkolom om hun bij dag de weg te wijzen, en 's nachts was er de vuurzuil die de weg verlichtte waarlangs ze moesten gaan. U gaf hun uw goede geest, en zo verkregen ze inzicht; U stilde hun honger met manna.
Hosea 11:9
... want Ik ben God, Ik ben geen mens, Ik ben de Heilige in uw midden.
Baruch 5:4
Jeruzalem, kijk van boven op de berg naar het oosten en zie uw kinderen van alle kanten samenkomen op het woord van de heilige God, verheugd, dat Hij weer aan hen denkt.
Lukas 1:15
De priester Zacharias doet dienst in de Tempel, als een Engel aan hem verschijnt en meedeelt, dat zijn vrouw een kind zal krijgen, de latere Johannes de Doper, die als de laatste profeet van de Tenach wordt gezien. De engel zegt o.a.:
"Hij zal groot zijn in de ogen van God en wijn of bier zal hij niet drinken. Hij zal vervuld worden van de heilige Geest terwijl hij nog in de schoot van zijn moeder is.
Paulus was net als Petrus een jood en in ieder geval Paulus kende de Tenach. Zij waren op de hoogte van God als de Vader en God als Gods heilige geest, de van de Vader uitgaande kracht.
Romeinen 8:26-27
De Geest hélpt ons in onze zwakheid; wij weten immers niet wat we in ons gebed tegen God moeten zeggen, maar de Geest zelf pleit voor ons (‘parakleitos’) met woordloze zuchten. God, die ons doorgrondt [door ons waar te nemen], weet wat de Geest [vervolgens] wil zeggen. God weet dat de Geest volgens zíjn wil pleit voor allen die hem toebehoren.
[De (heilige) Geest is de uitgaande wil van God (de Vader, de algeest) die ons persoonlijk ondersteunt.]
Handelingen 4:24
"God, U hebt de hemel en de aarde en de zee geschapen en alles wat daar leeft, U hebt door de heilige Geest, bij monde van onze voorvader David, uw dienaar, gezegd ..."
2 Petrus 1:20-21
Besef daarbij vooral dat geen enkele profetie uit de Schrift een eigenmachtige uitleg toelaat, want nooit is een profetie voortgekomen uit menselijk initiatief: mensen die namens God spraken werden daartoe altijd gedreven door de heilige Geest.
Bron o.a. De Levensschool - De Heilige Geest in het Oude Testament.
terug naar de Inhoud
2. Een verbindingstekst van Gods heilige geest van de Tenach naar het Nieuwe Testament is o.a. te vinden in het Evangelie van Johannes 1:1-34
In dit tekstgedeelte wordt beschreven dat het Woord mens is geworden. In de Griekse tekst staat het woord 'Logos', dat niet alleen 'woord' betekent, maar: woord, taal, denken, verstand, spreken. M.a.w. het heeft de betekenis: 'geestelijke werkzaamheid'. De 'geestelijke werkzaamheid Gods' heeft alles geschapen, ook de mens en is daarna lichamelijk bij ons op aarde geweest als de geest in de mens Jezus, doordat de goddelijke algeest in zichzelf een geest zoals de menselijke geest verdichtte, maar dan een waarin alle vermogens van de goddelijke algeest nog geheel aanwezig zijn.
Johannes beschrijft dat de geest Gods, zoals die ook in de Tenach wordt beschreven, ook in de mens Jezus is neergedaald.
Het Hebreeuwse woord voor 'woord': dabar, betekent naast 'woord' ook nog eens 'ding', 'zaak' of 'daad'. Het Hebreeuwse 'woord' is dus een dadenverrichtend woord, een woord dat kan worden aanschouwd als het in vervulling gaat, als er mensen zijn die het tot uitvoer brengen of als er een God is in de vorm van de goddelijke algeest, die in zichzelf een gedachte denkt en uitspreekt, en daardoor in zichzelf als geest die gedachte vorm geeft als een denkbeeld, een lichtbeeld in zichzelf.
Johannes 1:1-18
In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord ['de geestelijke werkzaamheid'] was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan, zonder het Woord is niets ontstaan van wat bestaat. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen. Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen.
Er kwam iemand die door God was gezonden; hij heette Johannes. Hij kwam als getuige, om van het licht te getuigen, opdat iedereen door hem zou geloven. Hij was niet zelf het licht, maar hij was er om te getuigen van het licht: het ware [geestelijke] licht, dat ieder mens verlicht en naar de wereld kwam.
[Johannes getuigde van het ware, goddelijke licht, dat iedere mens verlicht en dat vanuit de hemel als een mens naar de wereld is gekomen.]
Het Woord was in de wereld, de wereld is door Hem ontstaan en toch kende de wereld Hem niet. Hij kwam naar wat van Hem was, maar wie van Hem waren hebben Hem niet ontvangen. Wie Hem wel ontvingen en in zijn naam geloven, heeft Hij het voorrecht gegeven om kinderen van God te worden. Zij zijn niet op natuurlijke wijze geboren, niet uit lichamelijk verlangen of uit de wil van een man, maar uit God.
Het Woord is mens geworden en heeft in ons midden gewoond, vol van genade en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader. Van Hem getuigde Johannes toen hij uitriep: 'Hij is het over wie ik zei: "Die na mij komt is meer dan ik, want Hij was er vóór mij!"' Uit zijn overvloed hebben wij allen opnieuw genade ontvangen: de wet is door Mozes gegeven, genade en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen. Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust [die in de schoot van de Vader is], heeft Hem doen kennen.
Joh. 1:29-34
De volgende dag zag hij Jezus naar zich toe komen, en hij zei: "Daar is het lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt. Hij is het over wie ik zei: 'Na mij komt iemand die meer is dan ik, want Hij was er vóór mij.' Ook ik wist niet wie Hij was, maar ik kwam met water dopen opdat Hij aan Israël geopenbaard zou worden."
En Johannes getuigde: "Ik heb de Geest als een duif uit de hemel zien neerdalen en Hij bleef op Hem rusten. Nog wist ik niet wie Hij was, maar Hij die mij gezonden heeft om met water te dopen, zei tegen mij: 'Wanneer je ziet dat de Geest op iemand neerdaalt en blijft rusten, dan is dat degene die doopt met de heilige Geest.' En dat heb ik gezien, en ik getuig dat Hij de Zoon van God is."
Het woord 'zoon' is in het Hebreeuws 'ben', dat ook de betekenis heeft: hij die iemand toebehoort. Zo werden ook de leerlingen van een profeet 'zonen van de profeet' genoemd.
Ook het begrip 'zoon van God' komt al in de Tenach voor, getuige deze tekst uit:
Wijsheid van Jezus ben Sirach, 2:12,17-19
"Laten we voor de rechtvaardige een valstrik leggen, want hij is ons alleen maar tot last. Hij dwarsboomt ons in alles wat we doen, hij verwijt ons dat we de wet overtreden en houdt ons voor dat we verloochenen wat ons geleerd is."
"Laten we zien of hij gelijk heeft en afwachten wat er bij zijn dood gebeurt. Als de rechtvaardige echt een zoon van God is, zal die hem toch te hulp komen en hem uit de greep van zijn vijanden redden? Laten we hem aan geweld en marteling onderwerpen om te zien of hij echt zo zachtmoedig is, laten we zijn uithoudingsvermogen op de proef stellen."
Athanasius van Alexandrië
De kerkvader Athanasius vatte de kern van de christelijke theologie uit de eerste eeuwen, die toen nog nauw aansloot bij de leer die Jezus naar de aarde bracht, als volgt samen:
"Hij is mens geworden, opdat wij vergoddelijkt worden."
Gods heilige geest is in Jezus mens geworden, opdat door de leer die Gods heilige geest naar de mensheid bracht, de aanleg die in de menselijke geest aanwezig is, tot ontwikkeling zou komen en daardoor wordt vergoddelijkt. Deze gedachte wordt ook wel theosis of vergoddelijking genoemd en is nog steeds een centraal leerstuk in de Oosters-orthodoxe theologie.
De heilige geest Gods is in de mens Jezus naar de mensheid gekomen om het voorbeeld te zijn voor de menselijke geest, opdat de menselijke geest zijn mogelijke goddelijkheid, in aanleg aanwezig, verwerkelijkt.
Dit denkbeeld komt geheel overeen met wat Johannes, leerling van Jezus, zegt in de tekst Johannes 1:1-18. terug naar de Inhoud
In de tijd van Vader Abraham was er nog een rest van de vroegere helderziendheid over, zoals bij hem is te lezen (Genesis 18, Jahweh in de gestalte van drie engelen). In de loop van de eeuwen verminderde dat en was in de tijd van het Romeinse rijk vrijwel verdwenen. Alleen bij sommigen is er ook nu nog een zweem van over, zoals is te lezen in de esoterische literatuur.
Dat betekent dat voor het Joodse volk de Sjechina - Gods zorgzame aanwezigheid bij de mens - nog een ervaarbare werkelijkheid was. In de Romeinse tijd echter moest de mens geheel op het denkvermogen leren vertrouwen. Vandaar dat Gods heilige geest begripsmatig moest worden beschreven en een bedenksel werd - in het leerstuk van de Drie-eenheid vastgelegd, door een jurist geformuleerd - dat niet meer kon worden herkend als zijnde de Sjechina.
3. De Sjechina vergeleken met de heilige geest
Het woord Sjechina (of Shekhinah) komt niet letterlijk voor in de tekst van het Oude Testament (de Tenach). Hoewel het woord zelf niet in de Bijbel staat, is het concept dat het beschrijft - de tastbare, nabije aanwezigheid van God - op bijna elke pagina aanwezig.
Oorsprong van de term
Het woord komt van de Hebreeuwse stam sh-k-n (שכן), wat letterlijk 'wonen' of 'verblijven' betekent.
- Rabbi’s: de term ontstond in de vroege Joodse traditie (de Talmoed en Midrasj).
- Doel: het werd gebruikt om God te beschrijven wanneer Hij zichzelf ervaarbaar maakt in de fysieke wereld, zonder God te vermenselijken.
- Vrouwelijk: in het Hebreeuws is Sjechina een vrouwelijk woord, wat vaak wordt geassocieerd met de vrouwelijke, koesterende, nabijheid van God.
Waar zien we de Sjechina (als begrip) terug?
Hoewel de naam zelf ontbreekt, wordt er vaak verwezen naar de 'Heerlijkheid van de Heer' (Kavod Adonai), wat in de traditie gelijkstaat aan de Sjechina:
1. De wolkkolom en de vuurzuil waarin God het volk voorging tijdens de tocht door de woestijn, zijn de meest bekende verschijningsvormen van wat later de Sjechina werd genoemd. Het was de zichtbare manifestatie van een onzichtbare God die Zijn volk voorging.
2. De Tabernakel (Exodus 40:34-35). Toen de ‘tent van samenkomst’ klaar was, vulde de 'wolk' de tabernakel. God kwam er letterlijk 'wonen' (shakan, sjechina) onder Zijn volk.
3. Tussen de Cherubs (Exodus 25:22). God belooft Mozes dat Hij met hem zal spreken vanaf de plek boven het verzoendeksel, tussen de twee gouden engelen. Dit werd beschouwd als de 'zetel' van de Sjechina.
4. De Tempel van Salomo (1 Koningen 8:10-11). Bij de inwijding van de tempel vulde een wolk het gebouw zo sterk, dat de priesters hun werk niet konden doen. De Sjechina nam bezit van de plek.
5. De visioenen van Ezechiël (Ezechiël 10-11). Hij beschrijft hoe de 'Heerlijkheid van de Heer' de tempel verlaat vanwege de ontrouw van het volk. Dit wordt gezien als het vertrek van de Sjechina.
De vergelijking tussen de Sjechina en de Heilige Geest raakt aan een theologisch en religie-historisch vraagstuk: hoe wordt de aanwezigheid van het goddelijke in de wereld gedacht en ervaren? Hoewel beide begrippen verwijzen naar een vorm van goddelijke nabijheid, ontstaan zij binnen verschillende religieuze kaders - respectievelijk het jodendom en het christendom - en ontwikkelen zij zich langs uiteenlopende lijnen.
1. Begripsomschrijving
Sjechina (שכינה)
De Sjechina is een begrip uit het jodendom, dat de 'inwoning' of 'aanwezigheid van God' aanduidt. Het woord is afgeleid van de Hebreeuwse wortel 'שכן' ('shachan'), 'wonen' of 'verblijven'.
- Zij komt niet expliciet voor in de Hebreeuwse Bijbel, maar wordt ontwikkeld in de rabbijnse literatuur (zoals de Talmoed en midrasj).
- Zij verwijst naar de manier waarop God zich immanent (nabij) manifesteert.
- Is vaak verbonden met heilige plaatsen: de tabernakel en de tempel in Jeruzalem
- In latere mystiek (bijv. in de Kabbala) krijgt de Sjechina een bijna persoonlijk en vrouwelijk karakter.
Heilige Geest
De Heilige Geest (Grieks: ‘pneuma hagion’) is binnen het christendom de derde persoon van de Drie-eenheid [Maar pas na het 1e Concilie van Konstantinopel (381).]
- Komt met deze naam alleen voor in het Nieuwe Testament.
- Wordt (door theologen) gepersonaliseerd als een goddelijke persoon naast de Vader en de Zoon.
- De Heilige Geest speelt een centrale rol in:
- inspiratie van profeten
- incarnatie (bijv. in het Evangelie volgens Lucas)
- stichting van de kerk (bijv. tijdens het Pinkstergebeuren)
2. Overeenkomsten
a. Goddelijke aanwezigheid (immanentie)
Beide begrippen drukken uit dat God niet alleen transcendent (boven de wereld) is, maar ook aanwezig in de wereld.
- Sjechina: God woont onder zijn volk.
- Heilige Geest: God werkt actief in mensen en gemeenschap.
Dit sluit aan bij een fundamenteel religieus spanningsveld tussen:
- transcendentie (God als geheel anders)
- immanentie (God als nabij en werkzaam)
b. Ervaring en openbaring
Beide fungeren als medium van goddelijke ervaring:
- Sjechina:
- verschijnt als licht, vuur, of glorie ('kavod')
- verbonden met profetie en wijsheid
- Heilige Geest:
- inspireert profeten en apostelen
- schenkt gaven zoals spreken in tongen, genezing, inzicht
c. Verbonden met de gemeenschap
Beide hebben een collectieve eigenschap:
- Sjechina rust op Israel als volk
- Heilige Geest werkt in de kerk (ekklesia)
d. Ethische eigenschappen
Beide begrippen zijn gekoppeld aan moreel gedrag:
- In de joodse traditie trekt de Sjechina zich terug bij onrecht.
- In het christendom kan de Heilige Geest 'bedroefd' worden (Efeziërs 4:30).
3. Verschillen
a. Ontologische status
Sjechina:
- Geen aparte ‘persoon’
- Eerder een aspect of manifestatie van God
- Strikt monotheïstisch kader (God blijft ondeelbaar)
Heilige Geest:
- Volwaardige persoon binnen de Drie-eenheid [wat theologen hebben bedacht]
- Eigen wil, spraak en handelen
- Theologisch uitgewerkt vanaf o.a. de jurist Tertullianus en later concilies
Dit is het meest fundamentele verschil.
b. Personificatie en gender
Sjechina:
- In mystieke tradities vaak vrouwelijk voorgesteld
- In de Kabbala soms gezien als 'bruid' van God
Heilige Geest:
- In de meeste christelijke tradities niet gendergebonden
- In sommige vroege Syrische teksten wel vrouwelijk (grammatikaal gezien)
c. Historische ontwikkeling
Sjechina:
- Wordt genoemd in de rabbijnse periode (na de Babylonische ballingschap)
- Sterk ontwikkeld in middeleeuwse mystiek (bijv. Zohar)
Heilige Geest:
- Reeds aanwezig in vroege christelijke teksten
- Dogmatisch vastgelegd in de eerste eeuwen (bijv. concilie van Konstantinopel, 381)
d. Functionele rol
Sjechina:
- Meer statistisch en plaatsgebonden (tempel, volk)
- Symboliseert Gods aanwezigheid bij mensen
Heilige Geest:
- Dynamischer en innerlijk werkzaam
- Werkt in op individuen:
- bekering
- heiliging
- innerlijke transformatie
4. Filosofische en theologische duiding
Vanuit een vergelijkend-religiewetenschappelijk perspectief kunnen beide begrippen worden gezien als oplossingen voor hetzelfde vraagstuk: Hoe kan een transcendente God toch werkelijk aanwezig zijn in een eindige wereld?
Mogelijke interpretaties:
1. Fenomenologisch
Beide beschrijven menselijke ervaringen van:
- inspiratie
- nabijheid
- heiligheid
2. Metafysisch
- Sjechina: emanatie of manifestatie
- Heilige Geest: hypostase (zelfstandige goddelijke realiteit)
3. Psychologisch (bijv. in de lijn van Carl Gustav Jung)
- Sjechina: archetype van het 'goddelijke vrouwelijke' of immanente Zelf
- Heilige Geest: dynamisch principe van transformatie en bewustwording van het Zelf
5. Samenvattende vergelijking
| Aspect | Sjechina | Heilige Geest |
|---|---|---|
| traditie | jodendom | christendom |
| betekenis | inwoning van God | goddelijke persoon |
| status | manifestatie | persoon (Drie-eenheid) |
| gender | vaak vrouwelijk (mystiek) | meestal neutraal |
| werking | aanwezigheid bij volk | innerlijke werking in individu |
| ontwikkeling | rabbijns en mystiek | vroegchristelijk dogmatisch |
6. Conclusie
De Sjechina en de Heilige Geest vertonen duidelijke structurele overeenkomsten: beide benadrukken de ervaring van goddelijke nabijheid, werkzaamheid en inspiratie. Toch divergeren zij fundamenteel in hun ontologische status en theologische uitwerking [door mensen, theologen, bedacht]
- De Sjechina blijft binnen een strikt monotheïstisch kader een aspect van God.
- De Heilige Geest wordt binnen het christendom een persoon binnen een relationeel godheidsbegrip [door juristen en theologen bedacht].
Men zou kunnen zeggen dat: de Sjechina de aanwezigheid van God bij de mens benadrukt, terwijl de Heilige Geest de aanwezigheid van God in de mens radicaliseert en personaliseert.
(Bron: ChatGPT)
terug naar de vragenlijst
terug naar het schild van de drie-eenheid
terug naar het weblog
^